Lutein & Zeaxanthin: “Kính mát” tự nhiên nằm trong võng mạc

Mắt bạn mỗi ngày phải nhìn màn hình hàng giờ, nhưng có một thứ trong mắt đang âm thầm làm nhiệm vụ như kính mát tự nhiên. Nó không nằm bên ngoài, không cần đeo lên, và cũng không phải công nghệ cao gì cả. Thứ đó nằm ngay trong võng mạc, ở vị trí quan trọng nhất quyết định khả năng nhìn rõ. Điều thú vị là rất nhiều người dùng máy tính, điện thoại cả ngày mà chưa từng nghe đến nó. Và nếu thiếu đi lớp bảo vệ này, ánh sáng xanh sẽ “đánh thẳng” vào mắt nhiều hơn bạn nghĩ. Bài viết này sẽ giúp bạn hiểu rõ lớp kính mát đặc biệt đó là gì và vì sao dân văn phòng lẫn phụ huynh đều nên quan tâm.

1. Ánh sáng xanh đang âm thầm bào mòn đôi mắt mỗi ngày

Nếu bạn làm việc văn phòng, một ngày có thể nhìn màn hình 8 tiếng, chưa kể điện thoại buổi tối. Nếu bạn là phụ huynh, con bạn tiếp xúc tivi, iPad, điện thoại từ rất sớm, đôi khi để bố mẹ có thời gian làm việc nhà.

Ánh sáng xanh từ thiết bị điện tử không làm mắt hỏng ngay lập tức. Nó không gây đau dữ dội, cũng không khiến thị lực giảm rõ ràng chỉ sau vài ngày. Thứ nguy hiểm nằm ở chỗ khác. Tổn thương do ánh sáng xanh mang tính tích lũy.

Theo thời gian, mắt dễ gặp các vấn đề như:

• Mỏi mắt, khô mắt, nhức đầu khi nhìn gần lâu

• Khó tập trung, nhìn mờ sau giờ làm việc

• Rối loạn điều tiết, đặc biệt ở trẻ em

• Nguy cơ tổn thương võng mạc và hoàng điểm nếu tiếp xúc kéo dài

Chúng ta đều biết hạn chế màn hình là tốt. Nhưng thực tế thì rất khó. Học tập, làm việc, giải trí, mọi thứ đều gắn với thiết bị điện tử. Vậy nên câu hỏi hợp lý hơn là: làm sao để mắt tự bảo vệ tốt hơn từ bên trong?

2. Võng mạc và hoàng điểm, nơi quyết định bạn nhìn rõ hay không

Mắt không chỉ là tròng kính và giác mạc. Bộ phận quan trọng nhất nằm sâu bên trong, đó là võng mạc.

Võng mạc có nhiệm vụ tiếp nhận ánh sáng và chuyển chúng thành tín hiệu gửi lên não. Ở trung tâm võng mạc có một vùng đặc biệt gọi là hoàng điểm. Đây là nơi giúp bạn nhìn rõ chữ nhỏ, nhìn màu sắc chính xác và tập trung vào chi tiết.

Hoàng điểm rất “mong manh”. Nó chứa các tế bào cảm quang cực kỳ nhạy cảm với ánh sáng, đặc biệt là ánh sáng xanh. Một khi vùng này bị tổn thương, thị lực sẽ suy giảm rõ rệt và rất khó hồi phục.

Điều thú vị là hoàng điểm có màu vàng. Mà màu vàng đó không phải ngẫu nhiên.

3. Vì sao hoàng điểm có màu vàng?

Hoàng điểm có màu vàng là nhờ hai dưỡng chất: lutein và zeaxanthin.

Đây là hai carotenoid, thường được gọi là tiền vitamin A. Cơ thể không tự tạo ra được, mà phải hấp thu từ thực phẩm. Lutein và zeaxanthin tập trung nhiều nhất ở hoàng điểm, đúng nơi cần bảo vệ nhất của võng mạc.

Nếu thiếu hai dưỡng chất này, hoàng điểm mất đi lớp bảo vệ tự nhiên vốn có. Khi đó, ánh sáng xanh dễ xuyên sâu hơn và gây tổn thương nhiều hơn.

Nói một cách dễ hiểu, lutein và zeaxanthin chính là lớp kính mát tự nhiên của mắt.

4. Lutein và zeaxanthin bảo vệ mắt theo cách nào?

Hai dưỡng chất này không chỉ “có mặt cho đủ”. Chúng thực sự hoạt động rất tích cực.

Thứ nhất, chống oxy hóa mạnh. Lutein và zeaxanthin có khả năng trung hòa các gốc tự do sinh ra khi mắt tiếp xúc ánh sáng mạnh. Hoạt tính chống oxy hóa của chúng thậm chí còn mạnh hơn nhiều chất quen thuộc như vitamin C hay E trong môi trường mắt.

Thứ hai, lọc và làm dịu ánh sáng xanh. Ánh sáng xanh có bước sóng ngắn, dễ tán xạ và gây tổn thương lan rộng. Lutein và zeaxanthin hấp thu một phần ánh sáng xanh trước khi nó chạm vào tế bào võng mạc, từ đó giảm cường độ gây hại.

Thứ ba, bảo vệ hoàng điểm lâu dài. Khi được cung cấp đủ, hai dưỡng chất này giúp duy trì mật độ sắc tố hoàng điểm. Mật độ càng cao, khả năng tự bảo vệ càng tốt.

Vì vậy, nhiều người ví lutein và zeaxanthin như kính mát. Khác ở chỗ, đây là kính mát nằm bên trong mắt.

5. Trẻ em và dân văn phòng, hai nhóm dễ thiếu hụt nhất

Trẻ em ngày nay tiếp xúc màn hình sớm, trong khi cấu trúc mắt chưa hoàn thiện. Dân văn phòng nhìn gần liên tục, ít thời gian cho mắt nghỉ ngơi.

Cả hai nhóm đều có điểm chung: nhu cầu bảo vệ võng mạc rất cao, nhưng lại ít khi chú ý đến dinh dưỡng cho mắt. Phần lớn chỉ quan tâm khi mắt đã mỏi, đã cận, hoặc đã giảm thị lực.

Trong khi đó, lutein và zeaxanthin cần được bổ sung đều đặn từ sớm. Đợi đến khi có vấn đề rồi mới bổ sung thì hiệu quả sẽ giảm đi nhiều.

6. Bổ sung lutein và zeaxanthin từ đâu?

Hai dưỡng chất này có nhiều trong thực phẩm, đặc biệt là thực vật có màu xanh đậm và vàng.

Một số nguồn phổ biến:

• Rau lá xanh như cải xoăn, cải bó xôi, bông cải xanh

• Ớt chuông vàng, bí dạng quả dài

• Các loại đậu như đậu Hà Lan, đậu xanh

• Trứng, đặc biệt là lòng đỏ

Tuy nhiên, có một vấn đề mà nhiều gia đình gặp phải. Quá trình bảo quản và nấu nướng có thể làm hao hụt lutein và zeaxanthin rất nhiều. Nấu quá lâu, nhiệt độ cao, hoặc nấu với nhiều nước đều khiến lượng dưỡng chất giảm đáng kể.

Vì vậy, ngoài chế độ ăn, nhiều gia đình lựa chọn thêm các sản phẩm bổ sung dinh dưỡng, ví dụ như sữa có tăng cường lutein và zeaxanthin, để đảm bảo lượng hấp thu ổn định hơn.

7. Dinh dưỡng tốt vẫn cần đi cùng thói quen đúng

Không có dưỡng chất nào có thể “cứu” đôi mắt nếu thói quen sinh hoạt quá tệ. Lutein và zeaxanthin giúp mắt chống đỡ tốt hơn, nhưng không thay thế việc nghỉ ngơi.

Một vài điều nên duy trì:

• Giới hạn thời gian nhìn màn hình liên tục

• Cho mắt nghỉ sau mỗi 20–30 phút làm việc

• Đảm bảo ánh sáng phòng đủ và không chói

• Ngủ đủ để mắt có thời gian phục hồi

Khi dinh dưỡng và thói quen đi cùng nhau, hiệu quả bảo vệ mắt sẽ rõ ràng hơn rất nhiều.

8. Một góc nhìn khác về việc chăm sóc mắt

Chúng ta hay nghĩ bảo vệ mắt là đeo kính, nhỏ thuốc, hoặc đi khám khi đã mỏi. Nhưng thực tế, bảo vệ mắt bắt đầu từ việc nuôi dưỡng võng mạc mỗi ngày.

Lutein và zeaxanthin không phải thứ gì quá xa lạ. Chúng đã ở sẵn trong mắt bạn từ đầu. Việc của chúng ta chỉ là giúp lớp kính mát tự nhiên đó đủ dày để làm tròn nhiệm vụ.