Thức khuya vài đêm thôi… vì sao mắt bạn bắt đầu “phản chủ”?

Có một cảm giác rất lạ mà nhiều người gặp phải, nhưng hiếm khi gọi đúng tên.

Sáng mở máy làm việc, chữ vẫn đó, màn hình không đổi, kính vẫn đúng độ. Thế mà mắt cứ mờ mờ, phải nheo lại mới nhìn rõ. Càng nhìn lâu, đầu càng nặng, mắt càng rát.

Chuyện này không đến từ màn hình. Cũng không hẳn do tuổi tác.

Nguyên nhân nằm ở một thứ rất quen. Giấc ngủ bị thiếu, lặp đi lặp lại qua nhiều đêm.

Vấn đề là đôi mắt không “biểu tình” ngay lập tức. Chúng chịu đựng âm thầm, cho đến khi mọi thứ bắt đầu rối loạn.

1. Khi thiếu ngủ, hệ thống điều tiết của mắt bị kéo căng quá mức

Để nhìn rõ một vật ở các khoảng cách khác nhau, mắt phải liên tục điều chỉnh độ cong của thủy tinh thể. Công việc này do một nhóm cơ rất nhỏ đảm nhiệm, gọi là cơ điều tiết.

Bình thường, sau một ngày làm việc, các cơ này cần được nghỉ ngơi hoàn toàn trong lúc ngủ sâu. Nhưng khi bạn ngủ muộn, ngủ ít, hoặc ngủ chập chờn, quá trình phục hồi bị cắt ngang.

Hệ quả thường thấy là:

• Mắt khó lấy nét, nhất là vào buổi sáng
• Nhìn xa mờ, nhìn gần cũng không thoải mái
• Đeo kính đúng độ vẫn thấy “không ổn”

Trạng thái này giống như cơ bắp bị chuột rút sau khi vận động quá sức. Cơ không giãn ra được đúng cách, nên mọi chuyển động trở nên gượng gạo.

2. Mắt khô hơn bạn nghĩ, chỉ sau vài đêm thiếu ngủ

Nhiều người cho rằng khô mắt là do máy lạnh, do màn hình, do môi trường. Những yếu tố đó đúng, nhưng chưa đủ.

Giấc ngủ là thời gian mắt tự tái tạo lớp nước mắt và lớp màng lipid bảo vệ bề mặt giác mạc. Khi bạn ngủ không đủ, quá trình này bị gián đoạn.

Điều xảy ra tiếp theo khá rõ ràng:

• Mắt khô, cộm, rát nhẹ
• Chớp mắt nhiều hơn nhưng không dễ chịu hơn
• Ánh sáng đi vào bị tán xạ, hình ảnh nhòe đi
• Làm việc lâu là nhức đầu, mỏi mắt

Với dân văn phòng, đây là lý do vì sao có ngày mới 10 giờ sáng đã thấy mắt “đuối”.

Với phụ huynh, đặc biệt là người hay thức khuya lo cho con, cảm giác này xuất hiện ngày càng thường xuyên.

3. Dây thần kinh thị giác cũng cần ngủ, không kém gì não

Ngủ không đủ không chỉ ảnh hưởng đến cơ bắp hay tinh thần. Nó còn làm giảm lưu lượng máu nuôi dưỡng mắt.

Khi lượng oxy và dưỡng chất đưa đến dây thần kinh thị giác bị thiếu hụt, phản xạ của mắt chậm lại. Bạn có thể nhận ra điều này qua những dấu hiệu nhỏ:

• Nhìn lâu thì thấy nặng mắt
• Phản ứng chậm khi lái xe, nhất là ban đêm
• Dễ chói khi gặp ánh sáng mạnh
• Quầng thâm xuất hiện rõ hơn

Những biểu hiện này thường bị bỏ qua, vì chúng không gây đau dữ dội. Nhưng về lâu dài, chúng ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu suất làm việc và sự an toàn trong sinh hoạt hằng ngày.

4. Với trẻ em, thiếu ngủ là “chất xúc tác” khiến độ cận tăng nhanh

Đây là phần khiến nhiều phụ huynh cần đặc biệt chú ý.

Trẻ em và thanh thiếu niên đang trong giai đoạn mắt phát triển mạnh. Khi thiếu ngủ kéo dài, nhất là kết hợp với việc dùng thiết bị điện tử vào ban đêm, mắt không có đủ thời gian để hồi phục.

Điều dễ xảy ra là:

• Mắt phải điều tiết liên tục trong trạng thái mệt
• Trục nhãn cầu có xu hướng dài ra để thích nghi
• Độ cận tiến triển nhanh hơn bình thường
• Việc kiểm soát cận thị trở nên khó khăn hơn

Nhiều phụ huynh chỉ chú ý đến thời gian dùng màn hình, mà quên mất giờ đi ngủ. Trong khi hai yếu tố này thường đi cùng nhau.

5. Sau một đêm thiếu ngủ, làm gì để “cứu” đôi mắt?

Không phải lúc nào bạn cũng có thể ngủ đủ ngay lập tức. Nhưng bạn có thể giúp mắt giảm bớt căng thẳng trong ngày hôm sau.

Một vài việc đơn giản, dễ áp dụng:

Chợp mắt 15 phút buổi trưa

Khoảng thời gian ngắn này đủ để cơ điều tiết được thả lỏng tạm thời.

Dùng nước mắt nhân tạo khi cần

Giúp làm dịu bề mặt giác mạc, giảm cảm giác khô rát và nhức mỏi.

Chườm ấm vùng mắt

Hỗ trợ giãn mạch máu, tăng lưu thông máu đến nuôi dưỡng mắt.

Những cách này không thay thế giấc ngủ, nhưng giúp mắt “thở” dễ hơn trong lúc chờ bạn sắp xếp lại nhịp sinh hoạt.

6. Điều nhiều người bỏ qua nhất: giấc ngủ không phải chuyện phụ

Không có loại thuốc bổ mắt nào hiệu quả bằng một giấc ngủ sâu và đủ.

Không có bài tập thị lực nào bù đắp được việc mắt phải làm việc khi chưa được nghỉ.

Với dân văn phòng, đi ngủ sớm hơn 30 phút mỗi ngày có thể tạo khác biệt rõ rệt sau vài tuần.

Với phụ huynh, việc giữ giờ ngủ ổn định cho cả gia đình là một cách bảo vệ mắt cho con ngay từ bây giờ.

Đôi mắt không kêu than ồn ào. Nhưng chúng luôn ghi nhớ cách bạn đối xử với chúng mỗi đêm.

Tối nay, nếu có thể, hãy tắt màn hình sớm hơn một chút.

Đôi mắt của bạn sẽ cảm ơn điều đó, theo cách âm thầm nhất.